สีของผ้าไม่ได้มาจากตัวผ้าเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างเส้นใยและสีย้อมกับแสงที่ตกกระทบ ดังนั้นรหัส Pantone เพียงตัวเดียวยังไม่พอสำหรับการสั่งผลิต — ต้องตกลงเกณฑ์ความต่างสี (shade tolerance) และตรวจสอบสีในหลายแหล่งแสงก่อนอนุมัติเสมอ

Pantone คืออะไร และใช้กับงานผ้าอย่างไร

Pantone คือระบบระบุสีมาตรฐานที่ใช้ในอุตสาหกรรมแฟชั่นและสิ่งทอ ในกลุ่ม PANTONE Fashion, Home + Interiors (FHI) แต่ละเฉดมีเลขและชื่อเฉพาะ เช่น 15-1247 Tangerine เพื่อให้ลูกค้า โรงงาน และซัพพลายเออร์ทั่วโลกพูดภาษาเดียวกันโดยไม่ต้องอธิบายสีกันใหม่

สำหรับงานผ้า Pantone มีมาตรฐานอ้างอิงหลักคือ PANTONE TCX (Textile Cotton) — แผ่นผ้าฝ้ายที่ย้อมสีจริง เพราะสีย้อมบนผ้ากับสีย้อมบนกระดาษไม่เหมือนกัน แม้เป็นรหัสเดียวกัน Pantone เองแนะนำให้งานผ้าใช้ TCX เป็นหลัก ส่วนรหัส TPG (กระดาษ) ใช้สำหรับงานผิวแข็งและเปรียบเทียบในสำนักงาน และแต่ละสีใน FHI ยังเปิดข้อมูลสเปกตรัม (spectral data) ให้ใช้อ้างอิงเชิงตัวเลขได้ด้วย

สิ่งสำคัญคือ เลข Pantone เป็นเพียงจุดเริ่มต้น ไม่ใช่มาตรฐานที่อนุมัติแล้ว การย้อมผ้าเป็นกระบวนการเคมี สีที่ออกมากับผ้าจริงขึ้นกับเส้นใย โครงสร้างผ้า และสูตรสีย้อม ดังนั้นงานผลิตจะอนุมัติสีสุดท้ายที่ตัวอย่าง lab dip ของโรงงานเสมอ อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมใน บทความ Lab Dip: ควบคุมสีผ้าก่อนผลิตล็อตใหญ่

Shade Tolerance: "ใกล้เคียงแค่ไหน" ถึงจะพอ

Shade tolerance คือเกณฑ์ความต่างสีสูงสุดที่ยอมรับได้ระหว่างผ้าที่ผลิตกับมาตรฐานสีที่ใช้เทียบ วัดได้ด้วยสเปกโตรโฟโตมิเตอร์ (spectrophotometer) ซึ่งอ่านค่าสะท้อนแสงของผ้าทั้งแถบสเปกตรัม แล้วคำนวณเป็นตัวเลขความต่างสี เช่น ΔE ในระบบสี CIELAB

มาตรฐานที่ใช้อ้างอิงกันทั่วไป:

  • AATCC EP7 — วิธีวัดความต่างสีเชิงเครื่องมือ (instrumental assessment) ใช้ค่า CIELAB ภายใต้แสง D65 และผู้สังเกต 10 องศา เป็นทางเลือกจากวิธีเทียบด้วยตา
  • ISO 105-J03 — วิธีคำนวณ ΔE CMC(l:c) สำหรับสิ่งทอ ช่วยกำหนดค่า tolerance สูงสุดได้ตามระดับความใกล้เคียงที่ต้องการต่อการใช้งาน โดยไม่ขึ้นกับว่าเป็นสีอะไร

ตัวเลข tolerance ที่เหมาะไม่ได้มีค่าเดียวสำหรับทุกคน ขึ้นกับ 2 ปัจจัยหลัก:

  • การใช้งาน — ผ้าที่ตัดจากหลายม้วนแล้วเย็บเป็นชิ้นเดียวกัน (เช่น ชุดยูนิฟอร์ม) ต้องคุมสีให้แน่นกว่าผ้าที่ใช้ม้วนเดียว
  • สเปคของลูกค้าปลายทาง — แบรนด์หรือ buyer บางรายระบุ tolerance ไว้ในสเปคสินค้าอยู่แล้ว

ดังนั้นเมื่อสั่งงานย้อม ควรระบุ tolerance ในสเปคให้ชัด และถามโรงงานด้วยว่าจะวัดด้วยวิธีไหน (ΔE, CMC, หรือเทียบใน light box) ตัวอย่าง lab dip ที่ลูกค้าอนุมัติแล้วจะกลายเป็นมาตรฐานสีที่ทุกฝ่ายยึดระหว่างการผลิต

Metamerism: สีที่ตรงในออฟฟิศ แต่พลาดในแสงแดด

Metamerism ปรากฏการณ์ที่ตัวอย่างสองชิ้นดูเหมือนสีเดียวกันภายใต้แสงหนึ่ง แต่ไม่เหมือนกันเมื่อเปลี่ยนแสง เกิดจากเส้นโค้งการสะท้อนแสง (spectral reflectance) ของทั้งสองชิ้นไม่เหมือนกันแม้จะดูคล้ายกัน ซึ่งพบบ่อยเมื่อใช้สีย้อมหรือวัตถุดิบต่างกัน เช่น การเทียบด้ายกับผ้า หรือการเทียบผ้าล็อตที่ต่างสูตรย้อม

วิธีป้องกัน:

  • เทียบตัวอย่างคู่กันในตู้แสงมาตรฐานที่มีหลายแหล่งแสง (เช่น D65 แสงกลางวันจำลอง, TL84 แสงร้านค้า) ถ้าสียังตรงทุกแหล่งแสง ความเสี่ยงจะต่ำ
  • วัดด้วยสเปกโตรโฟโตมิเตอร์แล้วคำนวณค่า metamerism index (MI) — ตามแนวทางของ HunterLab ค่า MI ต่ำกว่า 0.5 ถือว่าจับคู่ได้ ส่วนค่าสูงกว่า 1 ถือว่าไม่เหมาะ
  • งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน MDPI พบว่าตู้แสงที่มีอุณหภูมิสี (CCT) เท่ากันแต่สเปกตรัม (SPD) ต่างกัน ให้ความรู้สึกทางสีต่างกันได้ — การเทียบสีด้วยมาตรฐานจึงต้องพึ่งทั้ง "ตา" ในตู้แสงที่ปรับเทียบดีแล้ว และ "ตัวเลข" จากเครื่องวัดเสมอ

ทำไมรหัส Pantone เดียวกัน แต่สีที่ออกมายังต่างกัน

  • พื้นผิวต่างกัน — สีย้อมบนผ้า TCX กับกระดาษ TPG รหัสเดียวกัน ดูไม่เหมือนกันทุกประการ เพราะวัสดุต่างกันกินสีต่างกัน
  • เนื้อผ้าต่างกัน — เส้นใยและโครงสร้างผ้าต่างกัน (คอตตอน เทอค แทร) กินสีเดียวกันได้ผลลัพธ์ต่างกัน ทั้งความเข้มและความสด
  • แหล่งแสงต่างกัน — สีเดียวกันดูอุ่นขึ้นหรือเย็นลงได้เมื่อเปลี่ยนจากแสงออฟฟิศไปแสงร้านค้าหรือแสงแดด
  • ระหว่างล็อต — การย้อมเป็นกระบวนการเคมีที่มีตัวแปรเสมอ โรงงานที่ควบคุมดีจะใช้ lab dip ที่อนุมัติแล้วเป็นมาตรฐาน พร้อมตรวจสีระหว่างผลิต (in-process check) เพื่อลดการคลาดเคลื่อนระหว่างล็อต

ห้องสีของบุญช่วยอุตสาหกรรม

โรงงานบุญช่วยอุตสาหกรรม (Boonchuay Industrial) รับย้อมผ้าแบบรับจ้าง (commission dyeing) ที่โรงงานสามพราน นครปฐม โดยเริ่มงานได้จาก 3 ทาง: (1) ส่งสเปคสี, (2) ส่งตัวอย่างสีมาให้เทียบ หรือ (3) เลือกจากสีมาตรฐานในบัตรตัวอย่างของบุญช่วย

ห้องสีของโรงงานประกอบด้วย:

  • การวิเคราะห์สี ด้วย spectrophotometer และตู้แสงหลายแหล่งแสง (multi-source light booth)
  • การผสมสูตรย้อม ด้วยเครื่องวัดสีย้อมอัตโนมัติ (automatic lab colour dispenser)
  • การย้อมทดลองในแล็บ ทั้งแบบต่อเนื่อง (continuous) และแบบเบตช์ (batch) ซึ่งจำลองกระบวนการผลิตจริงในโรงงาน

ล็อตการผลิตทุกล็อตถูกตรวจเทียบกับมาตรฐานสีที่ลูกค้าอนุมัติ ก่อนปล่อยออกจากสายผลิต ภายใต้ระบบควบคุมคุณภาพ 3 ขั้นตอน ได้แก่ ตรวจผ้าดิบ ตรวจระหว่างผลิต และตรวจก่อนบรรจุ พร้อมรายงานคุณภาพแบบ 10 จุด

ถาม-ตอบ / FAQ

สั่งแค่เลข Pantone ได้ไหม ได้ แต่ควรส่งตัวอย่างสีจริงมาให้ด้วย (TCX จะดีที่สุด) เพราะรหัสเดียวกันบนกระดาษกับบนผ้าไม่เหมือนกันพอดี โรงงานจะย้อม lab dip เทียบกับมาตรฐานของลูกค้าใต้แสงมาตรฐานก่อนอนุมัติ

Shade tolerance ควรตั้งเท่าไหร่ ขึ้นกับการใช้งานและสเปคของลูกค้าปลายทาง มาตรฐาน ISO 105-J03 ให้วิธีกำหนดค่า tolerance สูงสุดต่อการใช้งาน ควรระบุในสเปคให้ชัด และตกลงกับโรงงานว่าจะวัดด้วยวิธีไหน

ตัวอย่างตรงในออฟฟิศ แต่เปิดหน้าร้านแล้วดูเพี้ยน นี่คือสัญญาณของ metamerism ให้เทียบตัวอย่างในตู้แสงที่มีหลายแหล่งแสง (D65, TL84) และขอค่า metamerism index จากเครื่องวัด ถ้า MI สูงมาก ให้โรงงานปรับสูตรย้อมจนสีคงที่ทุกแหล่งแสง

ส่งผ้าของตัวเองมาให้ย้อมตาม Pantone ได้ไหม ขั้นต่ำเท่าไหร่ ได้ บุญช่วยรับงานย้อมแบบรับจ้าง (รับจ้างย้อมผ้า / commission dyeing) อนุมัติที่ lab dip ก่อนผลิตเสมอ ขั้นต่ำ (MOQ) สามารถตกลงกันได้ ขึ้นกับผ้า สี การตกแต่ง และปริมาณงาน

ผลิตล็อตใหญ่หลายล็อต สีจะคงที่ได้ยังไง lab dip ที่อนุมัติแล้วคือมาตรฐานสีของงานนั้น ตรวจสีระหว่างผลิต (in-process check) ทุกขั้นตอน และมีห้อง LAB ในโรงงานวัดค่าสีเอง ทั้งหมดอยู่ภายใต้ระบบ ISO 9001

แหล่งอ้างอิง

  • PANTONE Color Systems for Product Design (Fashion, Home + Interiors: TCX cotton, TPG paper, spectral data) — Pantone, pantone.com/products/fashion-home-interiors
  • AATCC EP7:2021 — Instrumental Assessment of the Change in Color of a Test Specimen — AATCC, aatcc.org
  • ISO 105-J03:2009 — Textiles: Tests for colour fastness — Part J03: Calculation of colour differences — ISO, iso.org
  • A Comparison of Two Different Light Booths for Measuring Color Difference of Metameric Pairs — MDPI (peer-reviewed), mdpi.com
  • Color Matching Challenges in Textiles: Detecting Illuminant Metamerism — HunterLab, hunterlab.com

หากกำลังหาโรงงานย้อมผ้าสำหรับผ้ายูนิฟอร์ม ผ้าทำงาน หรือผ้าตามสเปคของคุณ สามารถดูบริการย้อมผ้าทั้งหมดและ ติดต่อทีมงานบุญช่วย เพื่อส่งสเปคและตัวอย่างสีได้เลย

ดูบริการย้อมผ้าและตกแต่ง