การย้อมสีแวต (vat dyeing) คือวิธีย้อมผ้าฝ้ายและเส้นใยเซลลูโลสอื่น ๆ โดยนำสีย้อมผ่านกระบวนการรีดิวซ์ (reduction) ให้กลายเป็นรูปที่ละลายน้ำ เส้นใยดูดซับเข้าไป จากนั้นสีย้อมเกิดออกซิเดชันกลับเป็นสีเข้มที่ไม่ละลายน้ำและถูกกักไว้ภายในเส้นใย
ผลที่ได้คือกลุ่มสีย้อมที่ให้สีทนที่สุดบนผ้าฝ้าย — ทนซัก ทนแสง และทนคลอรีนอยู่ในระดับดีถึงดีเยี่ยม — ซึ่งเป็นเหตุผลที่ผ้าย้อมสีแวตเป็นตัวเลือกมาตรฐานสำหรับชุดทำงานและยูนิฟอร์มที่ต้องซักซ้ำแล้วซ้ำเล่า
สีย้อมแวตคืออะไร
- สีย้อมแวตผลิตในรูปออกซิไดส์ (oxidised) ที่ไม่ละลายน้ำ
- ในบ่อย้อม สารรีดิวซ์ในสารละลายด่างจะเปลี่ยนสีย้อมเป็นรูป "เลูโก" (leuco) ที่ละลายน้ำได้ เส้นใยฝ้ายจึงดูดซับเข้าไปได้
- เมื่ออยู่ภายในเส้นใย สีย้อมจะเกิดออกซิเดชันกลับ (ด้วยอากาศหรือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์) กลายเป็นรูปสีเข้มที่ไม่ละลายน้ำ ติดอยู่ในเส้นใยอย่างถาวร
- ชื่อ "vat" (แวต) มาจากถังใหญ่ที่ช่างย้อมใช้เตรียมสารละลายสีรูปเลูโกในแบบดั้งเดิม
- ใช้กับเส้นใยเซลลูโลสเป็นหลัก: ฝ้าย เรยอน (rayon) และเทนเซล (Tencel)
- แบ่งเป็น 2 กลุ่ม: กลุ่มแอนทราไควโนน (anthraquinone) ซึ่งเป็นส่วนใหญ่และทนทานกว่า โดยเฉพาะความทนแสง และกลุ่มอินดิโกออยด์ (indigoid) เช่น อินดิโก — สีน้ำเงินคลาสสิกของยีนส์
ทำไมสีย้อมแวตจึงทนมาก
- อนุภาคสีย้อมถูกกักอยู่ในเส้นใยในรูปที่ไม่ละลายน้ำ — ไม่มีสารสีหลุดออกมากับน้ำในการซัก
- ตารางเปรียบเทียบกลุ่มสีย้อมของ Cotton Incorporated ระบุว่า สีย้อมแวตอยู่ในระดับ Good–Excellent ทั้งความทนซัก ความทนแสง และความทนคลอรีน และ Good ในความทนเหงื่อ — ซึ่งเป็นแพ็กเกจความทนสีที่ครบและดีที่สุดในกลุ่มบนผ้าฝ้าย
- สีย้อมรีแอคทีฟก็ให้ระดับ Good–Excellent ในความทนซักได้เช่นกัน เพราะสร้างพันธะโควาเลนต์กับเซลลูโลส แต่ความทนแสงมักอยู่ในระดับ Moderate–Good และความทนคลอรีนอยู่ในระดับ Poor–Good
- ดังนั้นงานที่ต้องซักเชิงพาณิชย์ซ้ำหลายครั้ง (ยูนิฟอร์ม ชุดทำงาน) หรืองานที่สัมผัสคลอรีน (สระว่ายน้ำ งานกีฬา) ผ้าย้อมสีแวตจะคงสีได้ยาวนานกว่า
- ข้อจำกัด: โทนสีแวตมักเข้มและด้านกว่า — มีสีเหลือง ส้ม แดง สว่างให้เลือกน้อย — จุดแข็งคือสีน้ำเงิน เขียว และดำ ส่วนโทนสีสดใสจึงเป็นงานของสีย้อมรีแอคทีฟ
เลือกย้อมสีแวตหรือสีย้อมรีแอคทีฟอย่างไร
- การตรึงสี: แวต = กักอนุภาคสีที่ไม่ละลายน้ำไว้ในเส้นใย / รีแอคทีฟ = พันธะเคมีโควาเลนต์กับเซลลูโลส
- ความทนซัก: ทั้งสองระดับ Good–Excellent (รีแอคทีฟเมื่อฟอกสีส่วนที่เหลือออกได้ดี)
- ความทนแสง: แวต Good–Excellent / รีแอคทีฟ Moderate–Good (โทนอ่อนยิ่งด้อยกว่า)
- ความทนคลอรีน: แวต Good–Excellent / รีแอคทีฟ Poor–Good
- ความหลากหลายของโทนสี: รีแอคทีฟสดใสและหลากหลายกว่า / แวตแข็งแรงในโทนเข้ม น้ำเงิน เขียว ดำ
- กระบวนการ: แวตต้องควบคุมขั้นตอนรีดิวซ์และออกซิเดชันอย่างแม่นยำ / รีแอคทีฟยืดหยุ่นกว่า
- งานที่ใช้: แวต = ชุดทำงาน ยูนิฟอร์ม ผ้าเช็ดตัว งานที่ต้องทนซักซ้ำ / รีแอคทีฟ = เสื้อผ้าแฟชั่น สีสว่าง เปลี่ยนโทนสีบ่อย
เมื่อไหร่ควรระบุการย้อมสีแวตในสเปค
- ยูนิฟอร์มและชุดทำงานที่ถูกซักเชิงพาณิชย์หลายครั้งต่อปี
- งานที่อยู่กลางแจ้งหรือโดนแดด และงานที่สัมผัสคลอรีน (สระว่ายน้ำ กีฬา)
- โทนสีเข้มที่ต้องการความมั่นคง เช่น กรมท่า ดำ เขียวเข้ม น้ำเงิน
- ผ้าผสม TC (ฝ้าย–โพลีเอสเตอร์): สีย้อมแวตร่วมเฉพาะกับเส้นใยฝ้าย ส่วนเส้นใยโพลีเอสเตอร์ต้องย้อมด้วยสีย้อม dispers (disperse dye) — งานผ้าผสมจึงต้องอาศัยความชำนาญของโรงงานในการย้อมลึก เพื่อให้สีสุดท้ายตรงกันทั้งองค์ประกอบเส้นใย
การย้อมสีแวตที่บุญช่วยอุตสาหกรรม
- บุญช่วยอุตสาหกรรม (Boonchuay Industrial) ตั้งอยู่ในจังหวัดนครปฐม มีประสบการณ์ด้านการฟอกย้อมและตกแต่งผ้ามามากกว่า 60 ปี
- ย้อมผ้าเส้นใยเซลลูโลสด้วยทั้งสีย้อมรีแอคทีฟและสีย้อมแวต และเชี่ยวชาญเป็นพิเศษในการย้อมสีแวต เพื่อสีที่ทนที่สุด (ทนซัก ทนแสง ทนคลอรีน)
- ผลิตด้วยทั้ง 3 เส้นทางหลักของการย้อม — ย้อมแบบเจ็ท (exhaust / jet), ย้อมแบบต่อเนื่อง (continuous) และย้อมแบบกึ่งต่อเนื่อง (cold pad batch) — เพื่อตอบรับปริมาณงานและโทนสี
- ห้องปฏิบัติการสี: lab dip ด้วยสเปกโตรโฟโตมิเตอร์และห้องเทียบสีหลายแหล่งแสง เครื่องผสมสีย้อมอัตโนมัติ และการย้อมทดลองทั้งแบบล็อตและแบบต่อเนื่องที่จำลองกระบวนการผลิตจริง
- ทดสอบในโรงงาน: ความทนซัก ทนแสง ทนน้ำ ทนเหงื่อ ทนคลอรีน การถู (crock) ความคงทนขนาด (dimensional stability) และแรงฉีก–แรงดึง ตามมาตรฐาน ISO, JIS, AATCC และ Daimaru
- ได้รับการรับรอง ISO 9001, ISO 14001 และ OEKO-TEX® Standard 100
- ออก quality report แบบ 10 จุดก่อนบรรจุ
ถาม-ตอบ
สีย้อมแวตต่างจากสีย้อมรีแอคทีฟอย่างไร
อย่างย่อ: สีย้อมแวตถูกกักไว้ในเส้นใยเป็นอนุภาคที่ไม่ละลายน้ำ จึงให้ระดับความทนสีครบด้านดีที่สุดในกลุ่ม ส่วนสีย้อมรีแอคทีฟสร้างพันธะเคมีกับเซลลูโลส ให้โทนสีสดใสหลากหลายกว่า แต่ความทนแสงและความทนคลอรีนด้อยกว่า
ผ้าย้อมสีแวตทนสีจริงหรือ จะยืนยันอย่างไร
จริง — นั่นคือจุดแข็งของกลุ่มสีนี้ ยืนยันได้ด้วยการทดสอบตามมาตรฐานระบุชื่อ: ความทนซัก ISO 105-C06 / AATCC 61, ความทนแสง ISO 105-B02 และความทนคลอรีน ISO 105-E01 — พร้อมขอ test report ตามสเปคของคุณ เพื่อให้มั่นใจว่าสีไม่ตกแม้ซักซ้ำ
งานยูนิฟอร์มจำเป็นต้องย้อมสีแวตหรือไม่
ไม่จำเป็นเสมอไป แต่สำหรับยูนิฟอร์มที่ถูกซักเชิงพาณิชย์หลายครั้งต่อปี การย้อมสีแวตให้ชีวิตสีที่ยาวนานที่สุด โดยเฉพาะสีกรมท่าและดำ ส่วนสีย้อมรีแอคทีฟเป็นทางเลือกที่คุ้มค่ากว่าเมื่อเกณฑ์ความทนสีไม่สูงมาก
ย้อมสีแวตบนผ้า TC ได้หรือไม่
ได้สำหรับส่วนเส้นใยฝ้าย: สีย้อมแวตร่วมเฉพาะกับเส้นใยเซลลูโลส ส่วนเส้นใยโพลีเอสเตอร์ต้องย้อมด้วยสีย้อม dispers — งานผ้าผสมจึงต้องพึ่งพาความชำนาญของโรงงานในการทำให้สีสุดท้ายตรงกัน
สีย้อมแวตปลอดภัยต่อผู้ใส่หรือไม่
ตรวจสอบการรับรองจากบุคคลที่สาม — บุญช่วยอุตสาหกรรมได้รับการรับรอง OEKO-TEX® Standard 100 ซึ่งหมายความว่าผ้าได้รับการทดสอบแล้วว่าปลอดสารเคมีอันตราย
ระบุการย้อมสีแวตเมื่อสีต้องอยู่ทน
หากกำลังมองหาโรงงานย้อมผ้าที่เชี่ยวชาญการย้อมสีแวต สำหรับยูนิฟอร์มหรือชุดทำงานที่ต้องคงสีผ่านหลายรอบการซักเชิงพาณิชย์ ระบุผ้าย้อมสีแวตในสเปคและขอรายงานผลทดสอบความทนสี ดูบริการได้ที่ หน้าฟอกย้อมผ้า และผ้าสำหรับงานยูนิฟอร์มที่ หน้าผ้ายูนิฟอร์ม หรือสอบถามทีมงานได้ที่ หน้าติดต่อเรา
แหล่งอ้างอิง
- ISP-1001 Colorfastness of Cotton Textiles — Cotton Incorporated — cottoninc.com
- Textile Dyeing (Dyeing Booklet) — Cotton Incorporated — cottonworks.com
- TRI-3018 Colorfastness for Woven Fabrics — Cotton Incorporated — cottoninc.com
- AATCC Standard Test Methods (AATCC 61, AATCC 8, AATCC 16.3, AATCC 188) — AATCC — aatcc.org

